V#32: Is het bewuste een illusie?

Ik heb gelezen dat Freud zegt dat de kern van psychoanalyse is dat het onbewuste bewust wordt gemaakt. Ik weet dat de Cursus mede gebaseerd is op Freudiaanse concepten, maar zegt de Cursus niet dat al het bewuste per definitie illusoir is? Is dat dan niet in strijd met het voornaamste doel van de psychoanalyse? Of is dit een geval van niveauverwarring?

A: De Cursus vereenzelvigt inderdaad het bewuste met datgene wat illusoir is, zoals het in het begin van het Tekstboek staat: “Het bewuste, het niveau van de waarneming, was de eerste splitsing die na de afscheiding in de denkgeest werd ingevoerd, wat de denkgeest tot waarnemer in plaats van schepper maakte. Het bewuste wordt terecht als het domein van het ego aangemerkt” (T3.IV.2:1,2). Maar alle dingen die het ego heeft gemaakt om het geloof in afscheiding te ondersteunen en in stand te houden, kan de Heilige Geest een ander doel geven. Vandaar dat Jezus later in de tekst opmerkt: “Het bewuste heeft niveaus en het bewustzijn kan heel dramatisch verschuiven, maar het kan het domein van de waarneming niet ontstijgen. Op zijn hoogst wordt het zich van de werkelijke wereld bewust, en het kan getraind worden om dat in toenemende mate te doen” (VvT1.7:4,5).

Hoewel het bewuste, metafysisch gesproken, deel van de illusie en dus niet werkelijk is, geloven we in de werkelijkheid ervan en ervaren we het als een onlosmakelijk deel van onszelf. De Cursus geeft ons een manier om gebruik te maken van het bewuste met het doel het tenslotte te overstijgen. Het proces waarin we getraind worden om de werkelijke wereld te bereiken betekent in feite dat we bewust worden gemaakt van wat het ego onbewust heeft gemaakt door angst. Op die manier kan de valse waarneming van het ego worden genezen en vervangen door de visie van de Heilige Geest, wat ons voorbereidt op onze terugkeer naar kennis (zoals de Cursus de Hemel noemt), voorbij al het bewuste en alle waarneming.

Wij hebben de gespleten denkgeest - waar het bewuste zetelt - onbewust gemaakt, en we geloven nu dat bewustzijn een verschijnsel van het lichaam is, in het bijzonder van de hersenen. We hebben ook al onze schuld in de denkgeest onbewust gemaakt (als een verdediging die we gesmeed hebben tegen het bewustzijn van schuld) door deze naar buiten te projecteren als een wereld van vorm, zodat we nooit de oorsprong ervan zouden vermoeden. Dus moeten alle ego-verdedigingen bewust gemaakt worden, ofwel - zoals de Cursus het mooi beschrijft -, we moeten “bereid zijn de duisternis naar het licht te brengen” (T18.III.6:2) zodat hun onwerkelijkheid kan worden herkend. En dus gebruiken we het bewuste van de gespleten denkgeest om dit te doen, totdat al onze valse waarnemingen bewust zijn gemaakt en genezen, en het bewuste niet langer nodig is. Op dat punt zijn we er klaar voor om het domein van het bewuste en de waarneming te verlaten en te “verdwijnen in de Tegenwoordigheid achter de sluier … om niet gezien te worden [waargenomen] maar gekend” (T19.IV.D.19:1).